قوس نزديك مىشويم آن هم به همان قدر به ما نزديك مىشود ، مثل آنكه اگر در ميان ما و قوس هزار ذراع فاصله باشد و ما به قدر صد ذراع به جانب آن حركت كنيم ، فاصله به قدر هشتصد ذراع مىنمايد ، و اين نيز از خواصّ امور متخيّله است . و امّا در خصوص الوان قوس قزح ، در كتب حكما مذكور است كه سببش امتزاج سواد غيم و بياض نيّر است . و مكانى از غمام كه ابيض بر اسود غالب باشد سرخ به نظر مىآيد ، و مكانى كه اسود بر ابيض مىباشد أرجوانى مرئى مىگردد ، و چون هيچ يك بر ديگرى غالب نباشد كراثى ديده مىشود . و بيشتر آن است كه قوس صاحب سه لون است . و دور خارج از آن [ 329 ] كه يلى آسمان است احمر است به علّت كثرت نور و قلّت سواد ؛ و لون دوم كه يلى آن است كراثى است به اعتبار تساوى نور و سواد ؛ و لون سوم كه داخل دايره است ارجوانى است به سبب كثرت سواد و قلّت بياض . و امّا دور اصفرى كه گاهى در ميان دور احمر و كراثى ديده مىشود حادث به نحو انعكاس نيست ، بلكه به اعتبار مجاورت لون احمر كراثى ديده مىشود . و سببش آن است كه چون ابيض در جنب اسود واقع شود بياضش قويتر مىنمايد . و چون در دور احمر بياضى هست و كراثى مايل به سواد است طرف احمر به جهت قرب به كراثى سفيدتر مىنمايد و سفيدتر از احمر اصفر است » . « 1 » و شيخ در شفا گفته است كه : « اين سخنان چيزى نيست ، زيرا كه اولى آن است كه دور داخل كه اقرب است به نيّر احمر باشد و بتدريج به ارجوانى مبدّل گردد و طرف ديگرش ارجوانى مايل به سياهى باشد و اينكه در ميان الوان مشترك معين داشته باشد معنى ندارد . و ابحاث ديگر نيز بر اين تقرير وارد آورده است . و در آخر گفته است كه اصحاب ما از مشّائين چيزى در اين نگفته‌اند كه من توانم فهميد ، و شايد غير من آن را بفهمد » . « 2 » و حقير مىگويد كه دليل بر آنكه الوان قوس را سبب چيزى ديگر است آن است كه در هر جايى كه اجزاء رشّيّه موجود باشد قوس قزح در آن مرئى مىگردد ، مثل آنكه چون شخصى پشت به طرف آفتاب كرده آب را به طرقى كه در عرف پف‌آب مىگويند از دهان

--> ( 1 ) - صدر الدين شيرازى ، شرح الهداية الأثيرية ، ص 172 - 173 . ( 2 ) - ابن سينا ، الشفاء ، الطبيعيات ، المعادن و الآثار العلوية ، ص 55 .